İçeriğe geç
Fikirler duyulsun, iyileştirmeler kalıcı olsun.
Gemy

TPM otonom bakım adımları: temizlik, kontrol, yağlama

Kısaca

Otonom bakım, makineyi en iyi tanıyan kişinin, yani operatörün, onun günlük bakımını üstlenmesidir. İlk üç adımın içeriği, anormallik etiketi, CIL standardı ve operatör ile bakımın iş bölümü.

7 Kasım 2026 · 5 dk okuma

Örnek şirket · tanıtım verisiAksiyon ayrıntısı: kim yapacak, termin, kim verdi ve “Başladım / Tamamlandı” düğmeleri
Aksiyon ayrıntısı

Toplam verimli bakım (TPM), makine kayıplarını operatör, bakım ve yönetimin birlikte azalttığı bir yaklaşımdır; Japon Tesis Bakım Enstitüsü (JIPM) bu yaklaşımın kaynağı ve ödül kurumudur. Lean Enterprise Institute sözlüğü TPM'yi, her makinenin üretim sürecinde gereken görevi her zaman yerine getirmesini sağlayan yöntemler bütünü olarak anlatır. Otonom bakım TPM'nin ilk ayağıdır ve sade bir kabule dayanır: makineyi her gün kullanan kişi, onun sesini, kokusunu ve titreşimini herkesten önce fark eder.

Neden operatör?

Bakım ekibi makineyi arızalandığında görür; operatör ise her vardiya. Küçük bir sızıntı, gevşeyen bir cıvata ya da kirlenen bir sensör arızaya dönüşmeden önce haftalarca görünür durumdadır. Otonom bakım bu haftaları kullanır: operatör temizler, temizlerken kontrol eder, kontrol ederken anormalliği etiketler. Bakım ekibi ise bu sayede arıza kovalamak yerine planlı işe ve iyileştirmeye zaman ayırır. Operatör bakımcı olmaz; makinesinin günlük sahibi olur.

İlk üç adım

  • İlk temizlik: makine, ekip halinde ve derinlemesine temizlenir. Amaç parlatmak değil, dokunarak görmek; temizlik sırasında görülen her anormallik bir etiket alır. İlk temizlikte çıkan etiket sayısı çoğu şirketi şaşırtır.
  • Kirlilik kaynaklarını ve zor erişilen yerleri gidermek: temizliği her gün tekrar gerektiren sızıntı, toz ve talaş kaynakları kapatılır; kapağı açmadan bakılamayan nokta için pencere ya da şeffaf kapak yapılır. Temizlik süresi düşer.
  • Geçici temizlik, kontrol ve yağlama standardı (CIL): neyin, ne sıklıkla, kaç dakikada, ne ile temizleneceği, kontrol edileceği ve yağlanacağı yazılır. Standart operatörle birlikte, makinenin başında yazılır; fotoğraflı olur.

Sonraki adımlar (genel kontrol eğitimi, otonom kontrol, düzen ve kendi kendine yönetim) bu üçünün üstüne kurulur; ilk üç adım oturmadan dördüncüye geçen şirket çoğu zaman birinciye geri döner.

Anormallik etiketi

Etiket, operatörün gördüğü ve kendi başına gideremediği durumu bakıma bildirme aracıdır: sızıntı, gevşeklik, aşınma, eksik kapak, çalışmayan gösterge. İki renk yaygındır: operatörün kendisinin giderebileceği etiket ve bakımın giderileceği etiket. Her etiketin bir numarası, bir fotoğrafı, bir sorumlusu ve bir kapanış tarihi olur. Etiketin değeri sayısında değil, kapanma süresindedir: haftalarca açık kalan etiket, operatöre “bildirmenin anlamı yok” der ve bir sonraki etiket yazılmaz.

CIL standardı nasıl yazılır?

  • Makine üzerinde noktalar numaralanır; her nokta için temizlik, kontrol ya da yağlama görevi yazılır.
  • Her görevin sıklığı (vardiya başı, günlük, haftalık), süresi ve kullanılacak malzeme bellidir.
  • Kontrol noktaları için normal durum tanımlanır: basınç aralığı, yağ seviyesi çizgisi, ses. Normal bilinmeden anormal fark edilmez.
  • Toplam süre vardiya içine sığmalıdır; sığmıyorsa standart değil, makine ya da süre değiştirilir.
  • Standart fotoğraflı olur ve sürüm taşır; iyileştirme yapıldığında güncellenir.

Operatör ile bakımın iş bölümü

Otonom bakım, bakım ekibinin işini operatöre yıkmak değildir. Operatör günlük temizlik, kontrol, basit yağlama ve sıkmayı; bakım ekibi planlı bakımı, arıza onarımını, ölçüm gerektiren kontrolleri ve operatörün eğitimini üstlenir. Sınır yazılı olmalı ve operatörün gücünü aşan iş etiketle bakıma gitmelidir. Yöneticinin görevi ise ikisini yarıştırmak değil, etiket kapanma süresini birlikte izlemektir.

Kurgu bir örnek

Bir paketleme makinesinde ilk temizlik günü ekip, operatör, bakımcı ve ekip liderinden oluşuyordu. Dört saatin sonunda on yedi etiket yazılmıştı: üç sızıntı, dört gevşek bağlantı, iki çalışmayan gösterge, bir eksik kapak ve kalan kısmı temizlenemeyen köşeler. Operatör etiketlerin beşini aynı gün kendisi kapattı; bakım ekibi on ikisini iki hafta içinde kapattı. Üçüncü haftada temizlenemeyen köşeler için konveyör altına çıkarılabilir bir tepsi yapıldı ve günlük temizlik süresi yarıya indi. Dördüncü haftada geçici CIL standardı makinenin başında, fotoğraflı olarak yazıldı. Makinenin sonraki üç aydaki plansız duruşu, operatörün ilk fark ettiği ve etiketlediği bir sızıntıdan geldi; ama bu kez sızıntı arızaya dönmeden bakım yapıldı.

Örnek şirket · tanıtım verisiZaman etüdü (SMED): mevcut ve hedef duruş, süre kazancı ve dış süre
Zaman etüdü

Gemy'de nasıl yapılır?

  • Otonom bakım kontrol listeleri (CIL) telefondan doldurulur; görülen anormallik için etiket açılır.
  • Etiket aksiyon omurgasında kapanır: sorumlu, termin ve kanıt fotoğrafı tek yerde; termini geçen etiket gecikti olarak görünür.
  • Kroki modülü açıksa etiket iğnesi krokide görünür.
  • Odaklı iyileştirme çalışmaları Kobetsu Kaizen projesi olarak yürür: kayıp, ekip, adımlar, hedef ve tutanak.

TPM şirketin isterse açtığı bir modüldür; makineye bağlanmaz, sensör ya da sayaç verisi okumaz. Standardın içeriği şirketin bilgisidir.

Kısaca

Otonom bakım, makineyi her gün kullanan kişinin onun günlük bakımını üstlenmesidir. İlk üç adım sırayla gelir: derin ilk temizlik ve etiketleme, kirlilik kaynaklarını ve zor erişilen yerleri giderme, fotoğraflı CIL standardı. Etiketin değeri sayısında değil kapanma süresindedir. Operatör ile bakımın sınırı yazılıdır; operatör makinesinin günlük sahibi olur, bakım ekibi arıza kovalamaktan planlı işe geçer.

Kaynaklar

Bu yazıyı kaynak göstererek (Gemy, https://www.gemydigital.com/blog/tpm-otonom-bakim-adimlari-temizlik-kontrol-yaglama) kopyalayabilir ve paylaşabilirsiniz.

İlgili yazılar

Çerezler

Sitenin çalışması için zorunlu çerezler kullanılır. Analitik çerezler yalnız izin verirseniz yüklenir; reddetmek kabul etmek kadar kolaydır. Tercihinizi istediğiniz zaman alt bilgideki bağlantıdan değiştirebilirsiniz.

Çerez politikasıKVKK aydınlatma metni