Kalite, Denetim ve Uyum Yönetimi
FMEA ile hatayı önceden yakalamak
Bir süreçte ya da tasarımda ne ters gidebileceğini satır satır yazan, puanlayan ve önleme bağlayan ekip çalışması.
- Düzey:
- Uygulama
- Kimin için:
- Kalite mühendisi, Fabrika müdürü
Tanım
FMEA, hata türü ve etkileri analizidir: bir sürecin adımlarında ya da bir tasarımın işlevlerinde olası hataları önceden arar. Her hata türü için etkisi, nedeni ve bugünkü önleme ve tespit kontrolleri yazılır. Hata, şirketin seçtiği puan ölçekleriyle değerlendirilir; örneğin şiddet, oluşma ve saptanabilirlik puanlarıyla. Öncelikli satırlar için önlem alınır ve önlemden sonra satır yeniden puanlanır. IEC 60812 yöntemin genel çerçevesini tanımlar.
Ne zaman işe yarar?
- Yeni bir süreç, ürün ya da makine devreye girmeden önce.
- Var olan bir süreçte önemli bir değişiklik yapılacaksa.
- Müşteri ya da sektör kuralı süreç FMEA'sı ve kontrol planı istiyorsa.
Ne zaman işe yaramaz?
- Olmuş bir sorunun kök nedenini aramak için; orada 8D ya da 5 neden daha uygundur.
- Tek kişinin masa başında doldurduğu bir form olarak; süreci bilen ekip yoksa hata türleri eksik kalır.
Adım adım yöntem
Kapsamı ve ekibi belirleyin
Hangi süreç ya da tasarım, nereden nereye; süreci bilen kişilerden küçük bir ekip kurun.
Adımları ve işlevleri yazın
Süreç akışını adım adım çıkarın; her adımın ne yapması gerektiğini yazın.
Hata türlerini çıkarın
Her adımda neyin ters gidebileceğini, etkisini ve nedenini yazın.
Bugünkü kontrolleri yazın
Hatayı önleyen ve hatayı yakalayan kontrolü ayrı ayrı yazın.
Puanlayın ve önceliği okuyun
Şiddet, oluşma ve saptanabilirliği şirketin ölçeğiyle puanlayın; önceliği şirketin kuralıyla okuyun.
Önlem alın ve yeniden puanlayın
Öncelikli satıra sorumlu ve terminli önlem verin; önlem bitince satırı yeniden puanlayın.
Örnek senaryo
Kaynak hücresinde süreç FMEA'sı
Yeni bir kaynak hücresi devreye girmeden önce ekip süreç FMEA'sı yapar. Eksik kaynak dikişi hata türü olarak yazılır; etkisi müşteride kopan bir bağlantıdır. Nedeni, parçanın fikstüre ters takılıp dikişin yanlış yere düşmesidir. Bugünkü tek kontrol vardiya sonundaki gözle muayenedir. Ekip parçanın fikstüre ters takılmasını önleyen bir pim ekler ve satırı yeniden puanlar.
Kurgusal örnektir; kişi, şirket ve sayılar gerçek değildir.
Sık hatalar
- Yalnız risk öncelik sayısına bakmak; şiddeti yüksek bir hata düşük sayıyla gözden kaçabilir.
- Tespit kontrolünü önlemenin yerine koymak; muayene hatayı bulur, oluşmasını engellemez.
- Önlemden sonra yeniden puanlamamak; önlemin işe yarayıp yaramadığı görünmez.
Şablonlar
FMEA tablosu
Hata türü, etki, neden, önleme ve tespit kontrolü; şirketinizin ölçeğiyle Ş, O, S puanı ve isteğe bağlı çarpım.
Dersler
- FMEA ekibi ve kapsamı belirlemek
Çalışmanın sınırını çizmek, ekibi kurmak ve süreç akışından satırları çıkarmak.
1 dk
- FMEA'dan önleme ve kontrol planına
Önleme ile tespiti ayırmak, hata önleme düzeneği seçmek ve satırı kontrol planına bağlamak.
1 dk
- FMEA saha rehberi: ilk çalışma oturumu
İlk FMEA oturumuna hazırlık, oturumun adımları ve oturum sonunda elinizde olması gerekenler.
Saha rehberi
Gemy'de sahada nasıl çalışır?
FMEA çalışması bir sürece ya da ürüne bağlanır; satırda hata türü, etki, neden, önleme ve tespit kontrolü yazılır. Öncelik şirketin seçtiği yöntemle okunur: RPN eşikleri ya da şirketin kendi doldurduğu eylem önceliği tablosu. Satırdan açılan önlem aksiyon listesinde izlenir. Aksiyon bitince satır yeniden puanlanır ve puan geçmişi silinmez. Çalışmanın kontrol planı sekmesinde özellik, kontrol yöntemi, sıklık ve tepki planı yazılır.

Terimler
Kaynaklar
- IEC 60812:2018 Failure modes and effects analysis (FMEA and FMECA), International Electrotechnical Commission (IEC) (erişim 16 Kasım 2026)
- Poka Yoke, Lean Enterprise Institute (erişim 16 Kasım 2026)