Ekipman, Filo ve Tedarikçi Operasyonları
MTBF ve MTTR ile arıza okumak
Ekipmanın ne sıklıkla arızalandığını ve her arızada ne kadar durduğunu iki ortalamayla okumak ve önceliği buna göre seçmek.
- Düzey:
- Uygulama
- Kimin için:
- Bakım ve kalibrasyon sorumlusu, Fabrika müdürü
Tanım
MTBF, onarılabilir bir ekipmanın iki arıza arasında ortalama ne kadar çalıştığını gösterir. NIST'in güvenilirlik el kitabı, sabit onarım oranı (HPP / üstel model) varsayımında bu ortalamayı toplam çalışma süresinin arıza sayısına bölümüyle tahmin eder. MTTR, bir arızadan sonra ekipmanı yeniden çalıştırmanın ortalama süresidir. İki ölçü birlikte okunur: biri ne sıklıkla, öteki ne kadar uzun durduğunuzu söyler.
Ne zaman işe yarar?
- Bakım planında hangi ekipmana öncelik vereceğinizi seçiyorsanız.
- Bir iyileştirmeden sonra arızaların seyrekleşip seyrekleşmediğini görmek istiyorsanız.
- TPM çalışmasında duruş kaybının asıl kaynağının arıza sıklığı mı onarım süresi mi olduğunu ayırmanız gerekiyorsa.
Ne zaman işe yaramaz?
- Dönemde yalnız bir iki arıza varsa; ortalama yanıltır, arıza listesini tek tek okuyun.
- Onarılmayan, bozulunca değiştirilen parçada; orada arızaya kadar geçen ortalama süre kullanılır.
Adım adım yöntem
Arızayı tanımlayın
Hangi duruşun arıza sayılacağını yazın; planlı bakım, ayar ve malzeme beklemesi ayrı tutulur.
Çalışma süresini toplayın
Dönem içinde ekipmanın gerçekten çalıştığı süreyi toplayın; planlı duruşları çıkarın.
MTBF'yi hesaplayın
Toplam çalışma süresini arıza sayısına bölün.
MTTR'yi hesaplayın
Her arızada duruştan yeniden çalışmaya kadar geçen süreyi toplayın ve onarım sayısına bölün.
Onarım süresini parçalayın
MTTR uzunsa süreyi bekleme, arıza bulma, parça bulma ve onarım diye ayırın.
Eğilimi izleyin
Aynı tanımla her dönem yeniden hesaplayın; tek dönemden değil eğilimden karar verin.
Örnek senaryo
İki presin aylık kaydı
Bir plastik enjeksiyon atölyesinde iki presin aylık kaydı karşılaştırılır. Birinci pres 400 saat çalışır, dört kez arızalanır ve toplam 10 saat onarımda kalır. Bu preste MTBF 100 saat, MTTR iki buçuk saattir. İkinci presin arızası seyrektir ama her onarımda parça beklenir; ekip önce yedek parça listesini düzenler.
Kurgusal örnektir; kişi, şirket ve sayılar gerçek değildir.
Sık hatalar
- Planlı bakımı arıza saymak; MTBF olduğundan kısa görünür.
- Çalışma süresi yerine takvim süresini kullanmak; ekipmanın durduğu saatler de çalışmış sayılır.
- MTBF'yi ekipmanın ömrü sanmak; ortalama bir aralıktır, bozulma tarihi değildir.
- Yalnız MTBF'ye bakmak; seyrek ama uzun süren arızalar ancak MTTR'de görünür.
Terimler
Kaynaklar
- NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods, 8.4.5.1 Constant repair rate (HPP/exponential) model, National Institute of Standards and Technology (NIST) (erişim 16 Kasım 2026)
- Total Productive Maintenance, Lean Enterprise Institute (erişim 16 Kasım 2026)