Ekipman, Filo ve Tedarikçi Operasyonları
Kalibrasyon ve cihaz takibi
Ölçüm cihazlarının kalibrasyon planı, sonucun okunması ve uygun çıkmayan cihazla yapılacaklar.
- Düzey:
- Uygulama
- Kimin için:
- Bakım ve kalibrasyon sorumlusu, Kalite mühendisi
Tanım
Kalibrasyon, bir ölçüm cihazının gösterdiği değeri izlenebilirliği bilinen bir referansla belirli koşullarda karşılaştırma işlemidir. Sonuç, gösterge ile referans arasındaki farkı ve bu farkın belirsizliğini verir. Bu sonucu kabul sınırıyla karşılaştırıp uygun ya da uygun değil demek ayrı bir adımdır: doğrulama. Cihazı ayarlamak da kalibrasyonun kendisi değildir. Cihaz takibi ise her cihazın kartını, kalibrasyon ve bakım tarihlerini ve sonuçlarını düzenli tutmaktır. Uygun çıkmayan cihazla yapılan ölçümler yeniden değerlendirilir.
Ne zaman işe yarar?
- Ürün kararını bir ölçüm cihazının sonucuna göre veriyorsanız.
- Cihazların kalibrasyon tarihleri bir tabloda dağınık duruyorsa.
- Denetimde cihazın kalibrasyon kaydını göstermeniz gerekiyorsa.
Ne zaman işe yaramaz?
- Cihaz yalnız gösterge amaçlıysa ve ürün kararında kullanılmıyorsa; bunu cihaz kartında açıkça belirtin.
Adım adım yöntem
Cihaz listesini çıkarın
Ürün ya da süreç kararında kullanılan her ölçüm cihazına bir kart açın.
Periyodu belirleyin
Kullanım sıklığına ve önemine göre her cihazın kalibrasyon aralığını yazın.
Kabul sınırını yazın
Ölçtüğünüz özelliğin toleransına göre cihazın izin verilen hatasını belirleyin.
Sonucu doğrulayın
Rapordaki farkı ve belirsizliği kabul sınırıyla karşılaştırın; bu doğrulamanın sonucunu uygun ya da uygun değil diye kaydedin.
Uygun değilse durdurun
Cihazı kullanımdan çekin ve son uygun kalibrasyondan bu yana yapılan ölçümleri değerlendirin.
Örnek senaryo
Sınırın dışında çıkan kumpas
Bir kalite laboratuvarında kumpasın kalibrasyon raporu, hatanın kabul sınırını aştığını gösterir. Cihaz hemen kullanımdan çekilir. Ekip, son uygun kalibrasyondan bu yana o kumpasla onaylanan partileri listeler ve şüpheli ölçümleri başka bir cihazla tekrarlar.
Kurgusal örnektir; kişi, şirket ve sayılar gerçek değildir.
Sık hatalar
- Raporu okumadan "kalibre edildi" diye dosyalamak.
- Uygun çıkmayan cihazla yapılan eski ölçümleri gözden geçirmemek.
- Yedek cihazı kalibrasyon planına almamak.
- Kabul sınırını yazmadan raporu dosyalamak; sınır yoksa sonuç doğrulanamaz.
Dersler
- Kalibrasyon planı kurmak
Cihaz kartı, kalibrasyon aralığı ve kabul sınırı nasıl belirlenir.
1 dk
- Uygun çıkmayan cihazla ne yapılır?
Cihazı durdurmak, geçmiş ölçümleri değerlendirmek ve kaydı kapatmak.
1 dk
Gemy'de sahada nasıl çalışır?
Cihaz kartı, kalibrasyon ve bakım takvimi ve iş emirleri aynı omurgadadır. Kalibrasyon ve ara kontrolde sonraki tarih periyottan hesaplanır. Giderilmemiş "uygun değil" sonucu kalan kontrol cihazı kullanım dışı yapar; bütün uygunsuzluklar giderilince bu durum kendiliğinden kalkar. Kontrolü cihazları yöneten ya da cihazın sorumlusu girer.
Terimler
Kaynaklar
- International Vocabulary of Metrology (VIM3), 2.39 calibration, Joint Committee for Guides in Metrology (JCGM) / BIPM (erişim 15 Kasım 2026)
- International Vocabulary of Metrology (VIM3), 2.44 verification, Joint Committee for Guides in Metrology (JCGM) / BIPM (erişim 15 Kasım 2026)
- NIST Policy on Metrological Traceability, National Institute of Standards and Technology (NIST) (erişim 15 Kasım 2026)